बडादसैँ अर्थात् नवरात्रको छैटौँ दिन हो। आज नवदुर्गामध्येकी छैटौँ देवी माता कात्यायनीको पूजा–आराधना गरिँदैछ। यस अवसरमा दशैँघर, पूजा कोठा तथा देशभरका शक्तिपीठमा बिहानैदेखि भक्तजनको चहलपहल बढेको छ। 

नवरात्रको छैटौँ दिन कात्यायनी देवीको पूजा

नवरात्रको छैटौँ दिन आज कात्यायनी देवीको पूजा–आराधना

काठमाडौं, असोज ३० — बडादसैँअन्तर्गत नवरात्रको छैटौँ दिन आज वैदिक सनातन परम्पराअनुसार नवदुर्गामध्येकी छैटौँ देवी माता कात्यायनीको विधिपूर्वक पूजा–आराधना गरिँदैछ। आश्विन शुक्ल षष्ठीका दिन कात्यायनी देवीको पूजा गर्ने धार्मिक परम्परा रहेको छ।

नवरात्रको पहिलो दिन शैलपुत्री, दोस्रो दिन ब्रह्मचारिणी, तेस्रो दिन चन्द्रघण्टा, चौथो दिन कुष्माण्डा र पाँचौँ दिन स्कन्दमाताको पूजा गरेपछि छैटौँ दिन कात्यायनी देवीको आराधना गर्ने गरिन्छ। त्यसपछि सातौँ दिन कालरात्रि, आठौँ दिन महागौरी र नवौँ दिन सिद्धिदात्रीको पूजा गर्ने परम्परा छ। यी नौ स्वरूपलाई सामूहिक रूपमा नवदुर्गा भनिन्छ।

को हुन् माता कात्यायनी ?

पौराणिक कथाअनुसार देवताहरूको कार्यसिद्धिका लागि देवी भगवतीले कात्यायन ऋषिको आश्रममा कुमारीका रूपमा अवतार लिएकी थिइन्। कात्यायन ऋषिले उनलाई पुत्रीका रूपमा स्वीकार गरेकाले उनको नाम कात्यायनी रहन गएको धार्मिक ग्रन्थमा उल्लेख पाइन्छ।

कात्यायनी देवीलाई शक्ति, साहस र दुष्ट प्रवृत्तिमाथि विजयको प्रतीकका रूपमा लिइन्छ। धार्मिक मान्यताअनुसार देवीको आराधनाले भय, रोग, शोक तथा विभिन्न प्रकारका बाधा–अवरोध हट्ने र भक्तजनमा आत्मविश्वास तथा शक्ति प्राप्त हुने विश्वास गरिन्छ।

कात्यायनी देवीको स्वरूप

धार्मिक ग्रन्थमा कात्यायनी देवीलाई अत्यन्त तेजस्वी तथा दिव्य स्वरूपमा वर्णन गरिएको छ। सामान्य रूपमा उनलाई चार हात भएकी देवीका रूपमा चित्रण गरिन्छ। उनका हातमध्ये एकमा अभय मुद्रा, अर्कोमा वरद मुद्रा तथा अन्य दुई हातमा खड्ग र कमलको फूल रहेको वर्णन पाइन्छ। उनको वाहन सिंह रहेको मान्यता छ।

देवीको स्वरूपलाई साहस, शक्ति, संरक्षण र विजयसँग जोडेर हेर्ने गरिन्छ। त्यसैले नवरात्रको छैटौँ दिन कात्यायनीको आराधना विशेष महत्वका साथ गरिन्छ।

कसरी गरिन्छ कात्यायनी देवीको पूजा ?

कात्यायनी देवीको पूजा गर्दा सर्वप्रथम पूजा स्थल तथा कलशको विधिपूर्वक पूजा गर्ने परम्परा छ। त्यसपछि देवीका परिवारमा रहेका अन्य देवी–देवताहरूको पूजा गरी कात्यायनी देवीको आराधना गरिन्छ।

पूजा सुरु गर्दा हातमा फूल लिएर देवीलाई प्रणाम गर्दै ध्यान तथा मन्त्र उच्चारण गर्ने गरिन्छ। त्यसपछि देवीलाई फूल, अक्षता, धूप, दीप, नैवेद्यलगायत पूजा सामग्री अर्पण गरिन्छ। परिवार तथा कुलपरम्पराअनुसार पूजा विधिमा केही भिन्नता हुन सक्छ।

कात्यायनी देवीको ध्यानका लागि प्रचलित मन्त्रमा उनलाई सिंहमा आरूढ, चार हात भएकी, तेजस्वी तथा भक्तका मनोरथ पूरा गर्ने देवीका रूपमा स्मरण गरिएको छ। धार्मिक विधिअनुसार देवीको पूजा सम्पन्न गरेपछि महादेव, विष्णु तथा लक्ष्मीलगायत देवी–देवताहरूको पनि पूजा गर्ने परम्परा रहेको छ।

चण्डी तथा देवीभागवत पाठ

नवरात्रका नौ दिन दशैँघर वा पूजा कोठामा दुर्गा सप्तशती अर्थात् चण्डी, श्रीमद्देवी भागवत तथा विभिन्न देवी स्तोत्र पाठ गर्ने परम्परा छ। भक्तजनले व्रत बसेर बिहान तथा साँझ देवीको आराधना गर्ने, दीप प्रज्वलन गर्ने र प्रसाद चढाउने गर्छन्।

धार्मिक विश्वासअनुसार नवरात्रभर श्रद्धापूर्वक देवीको आराधना गर्दा शक्ति, ऐश्वर्य, विद्या तथा मनोकामना पूरा हुने विश्वास गरिन्छ।

शक्तिपीठमा भक्तजनको चहलपहल

नवरात्रका अवसरमा देशभरका विभिन्न शक्तिपीठमा भक्तजनको भीड लाग्ने गरेको छ। काठमाडौं उपत्यकाका भद्रकाली, मैतीदेवी, नक्साल भगवती, दक्षिणकाली, गुह्येश्वरीलगायत शक्तिपीठमा भक्तजन बिहानैदेखि पूजाआराधना तथा दर्शनका लागि पुग्ने गरेका छन्।

त्यस्तै उपत्यकाबाहिर पाथीभरा, मनकामना, गढीमाई, छिन्नमस्ता, दन्तकाली, बागलुङ कालिका, विन्ध्यवासिनी, शैलेश्वरी, बडीमालिका, उग्रतारालगायत शक्तिपीठमा पनि नवरात्रका दिनमा विशेष पूजा हुने गर्दछ।

यसैगरी सुदूरपश्चिमका विभिन्न शक्तिपीठमा पनि नवरात्रको अवसरमा विशेष पूजा–आराधना भइरहेको छ। नवरात्रका आगामी दिनमा क्रमशः कालरात्रि, महागौरी र सिद्धिदात्रीको पूजा गरिनेछ। त्यसपछि दशमीका दिन विजयादशमीको टीका तथा जमरा लगाएर बडादसैँ मनाउने गरिन्छ।

नवरात्रमा गरिएको पूजा–आराधनाको प्रसादका रूपमा घटस्थापनाका दिन राखिएको जमरा र प्रसाद विजयादशमीदेखि कोजाग्रत पूर्णिमासम्म लगाउने धार्मिक परम्परा रहेको छ।यो सामग्रीलाई चाहनुहुन्छ भने समृद्धि पोस्ट डट कमको शैलीमा छोटो, आकर्षक शीर्षक/उपशीर्षकसहितको अनलाइन समाचारका रूपमा पनि मिलाउन सकिन्छ।