राजनीति समाजको ऐना हो र यसले राष्ट्रको भविष्य निर्धारण गर्छ। लोकतान्त्रिक व्यवस्थामा राजनीति कुनै पेसा वा नाफामूलक व्यापार होइन, यो त समाज र राष्ट्रप्रतिको निस्वार्थ सेवाभाव हो। तर, पछिल्लो समय राजनीतिलाई नै जीविकोपार्जनको एकमात्र माध्यम बनाउने प्रवृत्तिले यस क्षेत्रको गरिमालाई धुमिल बनाउँदै लगेको छ। यही सन्दर्भमा उठ्ने गरेको एउटा ज्वलंत प्रश्न हो— "यदि तपाईं राजनीति गर्न र नेता बन्न चाहनुहुन्छ भने, राजनीतिबाहेक आम्दानीको अर्को स्रोत सुनिश्चित गर्नुहोस्।" यो भनाइ आजको नेपाली राजनीतिमा एउटा अकाट्य सत्य र अपरिहार्य सर्त बनेको छ।

इतिहास फर्केर हेर्दा, हाम्रा अग्रजहरूले व्यक्तिगत सुख-सुविधा र सम्पत्तिलाई तिलाञ्जली दिएर देशका लागि राजनीति गरेका थिए। तर, व्यवस्था बदलिएसँगै राजनीतिककर्मीहरूको जीवनशैली र आर्थिक पारदर्शितlमाथि आम नागरिकले गम्भीर प्रश्न उठाउन थालेका छन्। जब राजनीतिमा आउनेहरूसँग जीविकोपार्जनका लागि कुनै वैधानिक र स्पष्ट आर्थिक स्रोत हुँदैन, तब उनीहरू आफ्नो दैनिक गुजारा चलाउन वा राजनीतिको महँगो चक्रव्युह थाम्न अन्यत्र निर्भर हुनुपर्ने बाध्यता सिर्जना हुन्छ। यहींबाट सुरु हुन्छ भ्रष्टाचार, कमिसनतन्त्र र क्रोनी क्यापिटलिज्मको दुष्चक्र।

आर्थिक रूपमा परनिर्भर व्यक्तिले स्वतन्त्र विचार राख्न सक्दैन। जब एक नेता आफ्नो वा परिवारको दैनिक आवश्यकताका लागि चन्दादाता, माफिया वा स्वार्थी समूहमाथि निर्भर हुन्छ, तब उसले राष्ट्रहितभन्दा ती ‘दाता’ हरूको स्वार्थ पूरा गर्न बाध्य हुनुपर्छ। यस विपरीत, आफ्नै पेसा, व्यवसाय वा उद्यमसँग जोडिएका ‘नागरिक राजनीतिज्ञ (Citizen Politicians)’ हरू वैचारिक रूपमा स्वतन्त्र हुन्छन्। उनीहरू कसैको दबाब वा प्रभावमा नपरी सहीलाई सही र गलतलाई गलत भन्न सक्ने आँट राख्छन्। उनीहरूसँग वास्तविक बजार, कर प्रणाली र जनताको दैनिक पीडाको प्रत्यक्ष अनुभव हुन्छ, जसले नीति निर्माणको तहमा व्यावहारिक र जनपक्षीय निर्णय लिन ठूलो मद्दत पुर्‍याउँछ।

विश्वका सुशासित लोकतन्त्रहरूको अभ्यासलाई मनन गर्ने हो भने पनि धेरैजसो जनप्रतिनिधिहरू समाजमा आ-आफ्नो पेसा वा उद्यममा स्थापित भएर मात्र राजनीतिमा होमिएका हुन्छन्। उनीहरू राजनीतिलाई अंशकालीन सेवाका रूपमा लिन्छन् र आफ्नो मुख्य आम्दानीको स्रोत पेसागत दक्षताबाटै आर्जन गर्छन्। तर नेपाललगायत विकासोन्मुख देशहरूमा 'पूर्णकालीन राजनीतिज्ञ' को खोल ओढेर अकुत सम्पत्ति आर्जन गर्ने विकृति मौलाउँदा राजनीतिप्रतिको जनविश्वास र वितृष्णा गहिरिँदै गएको छ।

अतः समय आएको छ, राजनीतिमा शुद्धीकरण ल्याउने हो भने यसका आधारभूत मान्यताहरू फेरिनुपर्छ। भावी पुस्ता र राजनीतिमा होमिन चाहने युवाहरूले बुझ्नुपर्छ कि सार्वजनिक सेवामा प्रवेश गर्नुअघि आफ्नो खुट्टामा उभिनु, कुनै न कुनै पेसा, कृषि, उद्योग वा प्राविधिक दक्षतामार्फत वैधानिक आम्दानीको स्रोत बनाउनु अनिवार्य सर्त हो। जब नेता आर्थिक रूपमा पारदर्शी र आत्मनिर्भर हुन्छ, तब मात्र ऊ नैतिक रूपमा उच्च मनोबलका साथ जनताको पक्षमा उभिन सक्छ।

राजनीतिलाई कमाउने भाँडो होइन, त्याग र सेवाको माध्यम बनाउन चाहनेहरूप्रति समाजले तब मात्र सम्मान गर्छ जब उनीहरूको आर्थिक जीवन पारदर्शी र आत्मनिर्भर हुन्छ। तसर्थ, पहिले आत्मनिर्भर बन्नुहोस्, अनि मात्र निडर भएर देश र जनताको सेवामा राजनीति गर्नुहोस्। यही नै आजको युगको सबैभन्दा ठूलो राजनीतिक सत्य हो।